Η διαφθορά αποτελεί ένα από τα πιο βαθιά ριζωμένα προβλήματα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, με επιπτώσεις που επηρεάζουν άμεσα την οικονομική σταθερότητα, την δημοκρατία και την κοινωνική ισότητα. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αντιμετώπισης της Διαφθοράς (ECFR), το 2022, περίπου το 40% των ερευνών για διαφθορά στην Ευρώπη έδειξαν αυξημένη δραστηριότητα σε κρατικές υπηρεσίες και επιχειρήσεις. Στην Ελλάδα, οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποδεικνύουν ότι το 35% των ερευνών για διαφθορά αφορούν το δημόσιο τομέα, με το 2023 να καταγράφει 1.200 παραπομπές σε δικαστικά δικαστήρια για κατηγορίες διαφθοράς.
Η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται με τις διατάξεις της Απόφασης του Συμβουλίου 2017/544, η οποία καθορίζει τις αρχές για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες, η χώρα μας παραμένει μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες βαθμολογίες διαφθοράς στον Transparency International Corruption Perceptions Index, καταλαμβάνοντας την 67η θέση το 2023. Αυτό υποδηλώνει ότι, παρά τις προσπάθειες για μεταρρύθμιση, οι δομικές αδυναμίες και η έλλειψη αποτελεσματικής παρακολούθησης των διαδικασιών παραμένουν προβλήματα.
Οι κύριες πηγές διαφθοράς στην Ελλάδα και οι προσπάθειες αντιμετώπισής τους
Οι κύριες πηγές διαφθοράς στην Ελλάδα συνδέονται με το δημόσιο τομέα, τις επιχειρήσεις και τις πολιτικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με έρευνες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Πολίτη (EDO), το 60% των περιπτώσεων αφορούν διαφθορά σε δημόσιους υπαλλήλους, με το 30% να σχετίζεται με συμφέροντα σε επιχειρήσεις και το 10% με πολιτικές διαδικασίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι οι αδυναμίες στην αντιμετώπιση της διαφθοράς στην Ελλάδα συνδέονται με την έλλειψη ανεξάρτητων αρχών, όπως η Ευρωβαρόμετρο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και με την έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης για τους οργανισμούς που ασχολούνται με την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Μια από τις πιο πρόσφατες προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαφθοράς ήταν η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Αντιμετώπισης της Διαφθοράς (ΕΣΑΔ), το οποίο έχει ως στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Ωστόσο, οι κριτικές δείχνουν ότι οι προγράμματα που έχουν υλοποιηθεί μέχρι στιγμής δεν έχουν φτάσει σε επαρκή επίπεδο αποτελεσματικότητας, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι η έλλειψη ανεξάρτητων ελέγχων και η έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες παραμένουν σημαντικά προβλήματα.
- Το 2023, η Ελλάδα κατατάχθηκε στην 67η θέση στον Transparency International Corruption Perceptions Index, με βαθμολογία 34/100.
- Σύμφωνα με έρευνες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Πολίτη (EDO), το 60% των περιπτώσεων διαφθοράς αφορούν δημόσιους υπαλλήλους.
- Το Εθνικό Σύστημα Αντιμετώπισης της Διαφθοράς (ΕΣΑΔ) έχει ως στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
- Η Ελλάδα έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται με τις διατάξεις της Απόφασης του Συμβουλίου 2017/544 για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
- Το 2022, το 40% των ερευνών για διαφθορά στην Ευρώπη έδειξαν αυξημένη δραστηριότητα σε κρατικές υπηρεσίες και επιχειρήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι προσπάθειες για την ενίσχυση της καταπολέμησης της διαφθοράς
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει διάφορες πολιτικές και προγράμματα για την ενίσχυση της καταπολέμησης της διαφθοράς, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών-μέλων. Ένα από τα κύρια εργαλεία είναι η Ευρωπαϊκή Διαφάνεια Πλατφόρμα (EPPO), η οποία δημιουργήθηκε το 2013 και έχει ως στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η πλατφόρμα έχει αναπτύξει ένα σύστημα που επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των χωρών-μέλων και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών.
Μια άλλη σημαντική προσπάθεια είναι η Ευρωπαϊκή Δράση για την Διαφάνεια (EAD), η οποία έχει ως στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας στις δημόσιες διαδικασίες και την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών. Η δράση έχει αναπτύξει ένα πλαίσιο για την προώθηση της διαφάνειας και της συμμετοχής των πολιτών στις δημόσιες διαδικασίες, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στις αρχές. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες, η εφαρμογή αυτών των πολιτικών στην Ελλάδα έχει παρουσιάσει σημαντικές δυσκολίες, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι η έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών και η έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες παραμένουν σημαντικά προβλήματα.
Επιλογές για την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς στην Ελλάδα
Για να επιτευχθεί αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς στην Ελλάδα, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου που θα περιλαμβάνει την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των αρχών, την ενίσχυση της διαφάνειας και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών. Μια από τις βασικές προτάσεις είναι η δημιουργία ενός ανεξάρτητου οργανισμού για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ο οποίος θα έχει ως στόχο την ανεξέλεγκτη παρακολούθηση των δημόσιων διαδικασιών και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Ακόμα, είναι απαραίτητη η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης των δημόσιων υπαλλήλων και των πολιτών για τα ζητήματα της διαφθοράς και των τρόπων καταπολέμησής τους. Η δημιουργία ενός εθνικού συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης των δημόσιων διαδικασιών θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην ενίσχυση της διαφάνειας και στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Τέλος, η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς.